Ενα πανόραμα της ελληνικής πεζογραφίας σε σχέση με τα μεγάλα ζητήματα της κρίσης παρουσιάζεται στον τόμο «Κρίσιμες εποχές, κρίσιμοι στοχασμοί» ("Critical Times Critical Thoughts") που μόλις κυκλοφόρησε από τον βρετανικό εκδοτικό…

 

οίκο Cambridge Scholar Publishing.

Στο βιβλίο συγκεντρώνονται κείμενα καθιερωμένων Ελλήνων συγγραφέων και κριτικών, που αποκαλύπτουν μια λογοτεχνία της οποίας τον πλούτο ουδείς μπορεί να φανταστεί στο εξωτερικό, λόγω της έλλειψης επαρκούς αριθμού μεταφράσεων στα αγγλικά.

Στη συνέντευξη την οποία παραχώρησαν στο Αθηναϊκό Πρακτορείο οι δύο επιμελήτριες του τόμου, η Νατάσα Λαιμού και η Ελένη Γιαννακάκη, σημειώνουν πως σκοπός της έκδοσης είναι να ακουστούν στο εξωτερικό φωνές για την ελληνική κρίση, οι οποίες παρέμειναν μέχρι τώρα άγνωστες.

Η Ν. Λαιμού μετέχει στο εκτελεστικό συμβούλιο του Ελληνικού Κέντρου στο Λονδίνο και διευθύνει στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου ένα ερευνητικό πρόγραμμα για την ελληνική και την τουρκική λογοτεχνία.

Η Ελ. Γιαννακάκη έχει διδάξει ελληνική λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και έχει δημοσιεύσει συνολικά τρία μυθιστορήματα στα ελληνικά.

Πώς προέκυψε η ιδέα του βιβλίου σας; Τι είχατε κατά νου όταν ξεκινήσατε;

Η ιδέα ξεκίνησε, όπως γράφουμε και στον πρόλογο, από μια σειρά λογοτεχνικών συζητήσεων στο Ελληνικό Κέντρο στο Λονδίνο το 2011.

Η δράση του Ελληνικού Κέντρου, που είναι ανεξάρτητο πολιτιστικό ίδρυμα, δεν απευθύνεται μόνο στην ελλαδίτικη και ελληνοκυπριακή Διασπορά, αλλά επίσης στο ευρύ και πολυπολιτισμικό κοινό αυτής της μεγαλούπολης.

Σκοπός των λογοτεχνικών συζητήσεων ήταν να ακουστούν οι φωνές των ίδιων των λογοτεχνών και κριτικών για καίρια θέματα στην ελληνική λογοτεχνία πολλά από τα οποία έχουν σχέση με την κρίση.

Είχαμε τότε πολύ καλή ανταπόκριση από το κοινό κι αυτό μας ενθάρρυνε να παρουσιάσουμε κάτι παρόμοιο σε μορφή βιβλίου που θα μπορούσαν να το διαβάσουν πολύ περισσότεροι.

Στην εισαγωγή σας σημειώνετε πως σκοπός της έκδοσης είναι να προσφέρει μια θέαση για την ελληνική κρίση, αλλά όχι με τον τρόπο που το κάνουν οι πολιτικοί, οι οικονομολόγοι και η διεθνής γραφειοκρατία. Ποιον τρόπο προτείνουν οι συνεργάτες του τόμου για να γίνει κατανοητή η κρίση;

Χωρίς να επικρίνουμε τη σημασία άλλων προσεγγίσεων, θέλαμε να ακουστούν φωνές που δεν είχαν ακουστεί, μέχρι τώρα τουλάχιστον, στο εξωτερικό.

Η απλή μας σκέψη ήταν ότι στη λογοτεχνία μπορεί να βρεθεί κάτι πολύ πιο βαθύ το οποίο να διαφωτίζει πολύ καλύτερα τις δομές που στήριξαν και στηρίζουν την κρίση που ζούμε.

Ένα πολύ απλό, σχεδόν επιπόλαιο, παράδειγμα: πολλοί ξένοι έχουν την εντύπωση ότι η γνώμη που κυριαρχεί στην Ελλάδα είναι ότι οι πιστωτές είναι οι αίτιοι παντός κακού.

Διαβάζοντας το βιβλίο, θα ανακαλύψουν εκτενείς στοχασμούς για τις αυτοφυείς ρίζες της κρίσης που οι λογοτέχνες σημείωναν πολύ πριν εμφανιστούν τα καθαρά οικονομικά συμπτώματα και θα δουν ότι υπάρχει μεγάλη ποικιλία στις αναλύσεις των συγγραφέων του τόμου.

Το βιβλίο είναι χωρισμένο σε θεματικές και ειδολογικές κατηγορίες: Ο άλλος και η ετερότητα, το ιστορικό μυθιστόρημα, το αστυνομικό μυθιστόρημα και η ελληνοκυπριακή λογοτεχνία. Πώς ακριβώς συνδέονται όλα αυτά μεταξύ τους;

Με εξαίρεση την ελληνοκυπριακή λογοτεχνία, όλα τα υπόλοιπα αποτελούν εκφάνσεις της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας.

Αν το ζητούμενο εδώ είναι η διερεύνηση των αιτίων και των συνεπειών της κρίσης, όπως φιλτράρονται μέσα από τη συνείδηση συγγραφέων και άλλων διανοουμένων που παράγουν έργο κατά τη συγκεκριμένη περίοδο, τότε το είδος δεν έχει και τόση σημασία. Ο καθείς και τα όπλα του, ιστορικά, αστυνομικά ή ταυτοτικά.

Απ» την άλλη, υπάρχει ένας σημαντικός δίαυλος επικοινωνίας ανάμεσα στις δυο λογοτεχνίες (παράδειγμα αποτελεί ο Eλλαδίτης Μιλτιάδης Χατζόπουλος, ένας απ» τους συγγραφείς μας στο κυπριακό τμήμα του τόμου) και επί πλέον η Κύπρος βίωσε μια ανάλογη κρίση πρόσφατα, άρα μόνο άσχετη με το θέμα του τόμου δεν μπορεί να θεωρηθεί η λογοτεχνία της και οι συγγραφείς της.

Ποιοι είναι και τι ακριβώς αντιπροσωπεύουν για τη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία οι συνεργάτες που επιλέξατε;

Αποφεύγοντας όρους αποκλεισμού και αξιολόγησης, θα πω μόνο ότι οι συνεργάτες μας ανήκουν στους πιο πολυδιαβασμένους, πολυμεταφρασμένους και συγγραφικά και κοινωνικά ενεργούς διανοούμενους της χώρας.

Πιο συγκεκριμένα, στο τμήμα του τόμου με θέμα την ετερότητα φιλοξενούνται (με τη σειρά που γράφουν) οι «Αντζελα Δημητρακάκη, Θεόδωρος Γρηγοριάδης και Τηλέμαχος Κώτσιας ενώ μια γενικότερη επισκόπηση του θέματος επιχειρεί η δημοσιογράφος και κριτικός Μικέλα Χαρτουλάρη.

Για το ιστορικό μυθιστόρημα γράφουν οι Ρέα Γαλανάκη, Γιώργης Γιατρομανωλάκης και Μάρω Δούκα.

Για το αστυνομικό μυθιστόρημα γράφουν οι Βασίλης Δανέλλης, Μαρλένα Πολιτοπούλου και Φίλιππος Φιλίππου με τον Γιώργο Περαντωνάκη στον ρόλο του κριτικού.

Τέλος, στο τμήμα για την Κύπρο γράφουν οι συγγραφείς Πάνος Ιωαννίδης και Μιλτιάδης Χατζόπουλος ενώ για την πρόωρα χαμένη κύπρια συγγραφέα Νίκη Μαραγκού, στην οποία είναι και αφιερωμένος ο τόμος, γράφει η πανεπιστημιακός Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου.

Να προσθέσω ότι την εισαγωγή, που περιλαμβάνει επίσης γενικότερες θεωρήσεις για την λογοτεχνία και την κρίση, υπογράφουν οι δυο επιμελήτριες του τόμου.

Το βιβλίο απευθύνεται σε διεθνές κοινό. Ποια πιστεύετε πως είναι η εικόνα την οποία θα αποκομίσει από τα περιεχόμενά του για τη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία ένας ενήμερος ξένος αναγνώστης;

Αρκεί μια πρώτη ματιά στο βιβλίο γιά να καταλάβει ο ξένος αναγνώστης τον πλούτο της σύγχρονης ελληνικής πεζογραφίας τον οποίο δεν μπορεί να υποψιαστεί λόγω της έλλειψης επαρκούς αριθμού μεταφρασμένων έργων στα αγγλικά.

Μ» αυτόν τον μικρό τόμο ο ξένος αναγνώστης -ενήμερος και μη- έχει μπροστά του αναφορές σ» ένα ευρύ και περιεκτικό φάσμα της σύγχρονης ελληνικής πεζογραφίας.

Πολλοί ξένοι που δεν ξέρουν τίποτε για τη νεοελληνική λογοτεχνία και που μπορεί να έχουν ακουστά μόνο ορισμένα μεγάλα ονόματα του παρελθόντος, όπως πχ. ο Καβάφης, έχουν την εντύπωση ότι πρόκειται για μια «ελάσσονα» λογοτεχνία που αντιστοιχεί στην οικονομική και πολιτική κατάσταση της χώρας όπως αυτή παρουσιάζεται στις ειδήσεις.

Εδώ θα ανακαλύψει την ύπαρξη ενός μεγάλου λογοτεχνικού κόσμου, πολύπλοκου, εξελιγμένου, σύγχρονου και άμεσα συνδεδεμένου με τα τρέχοντα διεθνή ρεύματα.

Επίσης θα ανακαλύψει ένα στοιχείο που δεν παρουσιάζεται στο εξωτερικό: την ύπαρξη μιας βαθειάς και συλλογισμένης αυτοκριτικής.

Τέλος, τόσο ο ξένος όσο και ο έλληνας αναγνώστης θα πάρει μια πρώτη εικόνα της κυπριακής λογοτεχνίας που μέχρι τώρα ακόμη και στην Ελλάδα δεν έχει δει την αναγνώριση που της αξίζει.

Τι παρακίνησε έναν εκδότη όπως το Cambridge Scholar Publishing να προχωρήσει σε μια τέτοια έκδοση;

Φυσικά δεν μπορούμε να μιλήσουμε για λογαριασμό των CSP. Είναι εκδοτικός οίκος που εκδίδει βιβλία ακαδημαϊκού ενδιαφέροντος.

Τους προτείναμε να εκδώσουν ένα βιβλίο με το ήδη επίκαιρο τότε θέμα της ελληνικής κρίσης παρουσιασμένο με πρωτότυπο τρόπο που να απευθύνεται και στον ακαδημαϊκό κόσμο αλλά και στο πιο ευρύ κοινό.
 
Η πρωτοτυπία του έγκειται στο ότι αφορά ερμηνευτικές προσεγγίσεις λογοτεχνικών έργων όχι με γνώμονα την κρίση, αλλά τις απόψεις και τα συναισθήματα για την κρίση των ίδιων των δημιουργών πριν και κατά τη διαδικασία της συγγραφής.

Πώς μπορεί κατά τη γνώμη σας να ξεπεράσει η ελληνική λογοτεχνία το χρόνιο πρόβλημά της, που είναι ο εγκλωβισμός της εντός των εθνικών συνόρων;

Αυτό είναι ένα μεγάλο στοίχημα για τη σύγχρονη λογοτεχνία που δεν είναι εύκολο να κερδηθεί. Δυστυχώς το γεγονός ότι εκφέρεται σε μια ελάσσονα γλώσσα μιας μικρής χώρας της οποίας κανένας ή καμιά συγγραφέας δεν έχει κάνει το μεγάλο «πέταγμα» εκτός συνόρων (ανάλογο με αυτό ενός Παμούκ φερειπείν), ώστε να συμπαρασύρει και άλλους μέσω της δημιουργίας μιας ισχυρής μεταφραστικής παράδοσης, αναμφίβολα δεν βοηθάει τις «εξαγωγές» λογοτεχνικών έργων.

Οπωσδήποτε, μια προσπάθεια σαν τη δική μας προάγει τη συζήτηση της ελληνικής λογοτεχνίας στον αγγλόφωνο κόσμο κι αυτό είναι σημαντικό.

Θεωρώ πάντως ότι θα πρέπει να υπάρξει ειδική μέριμνα απ» το υπουργείο Πολιτισμού για τη χρηματοδότηση μεταφράσεων ελλήνων συγγραφέων και την προώθηση των εκδόσεών τους στο εξωτερικό και κυρίως στην αγγλόφωνη αγορά.