Οι ακριβότερες σπουδές είναι στην Αγγλία, ενώ τα υπόλοιπα κράτη-μέλη εφαρμόζουν… διάφορα συστήματα ως προς το ύψος των διδάκτρων. Σε ορισμένες χώρες, οι φοιτητές πληρώνουν ασήμαντα ποσά, αλλού είναι πιο αυξημένα, ενώ ορισμένα εκπαιδευτικά συστήματα συνδυάζουν τα δίδακτρα με την ακαδημαϊκή επίδοση των σπουδαστών.

Τα στοιχεία αυτά προκύπτουν από τη νέα έκθεση του δικτύου Ευρυδίκη, η οποία περιλαμβάνει χρήσιμες πληροφορίες για το κόστος των σπουδών στην Ευρώπη το 20015-16.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στη μελέτη, υπάρχει μια ομάδα χωρών, όπως η Ελλάδα, η Κύπρος, η Φιλανδία, η Σουηδία, όπου οι Ευρωπαίοι φοιτητές δεν πληρώνουν δίδακτρα. Αυτό ισχύει και στην περίπτωση της Σκωτίας, για τους Σκοτσέζους και Ευρωπαίους φοιτητές, όχι όμως εκείνους που προέρχονται από άλλα μέρη του Ηνωμένου Βασιλείου.

Όσον αφορά στην περίπτωση της Γερμανίας, τα πανεπιστήμια προχώρησαν στην εισαγωγή διδάκτρων το 2007. Ωστόσο, εγκατέλειψαν την πρακτική αυτή και από το 2014 οι σπουδές είναι δωρεάν σε όλα τα γερμανικά ακαδημαϊκά ιδρύματα.

Στην έκθεση προστίθεται, επίσης, ότι ακόμα και στις περιπτώσεις που οι σπουδαστές πρέπει να πληρώσουν, παρατηρείται ποικιλομορφία ως προς το ύψος των διδάκτρων. Τα υψηλότερα δίδακτρα επέβαλαν τα αγγλικά πανεπιστήμια, μετά τη μεταρρύθμιση του 2012.
Άλλες χώρες με σχετικά υψηλά δίδακτρα είναι η Ιρλανδία, η Ισπανία, η Ιταλία, η Λετονία, η Λιθουανία, η Ουγγαρία, η Ολλανδία, η Πορτογαλία. Η δε Εσθονία προχώρησε σε μια σημαντική αλλαγή του συστήματος της, το 2013, συνδέοντας τα δίδακτρα με την ακαδημαϊκή επίδοση: Όλοι οι φοιτητές που συμπληρώνουν 30 ECTS (ευρωπαϊκό σύστημα μονάδων κατοχύρωσης μαθημάτων) το εξάμηνο, σπουδάζουν δωρεάν. Αν όμως συγκεντρώσουν λιγότερες πιστωτικές μονάδες, τότε χρεώνονται για κάθε μία από αυτές.

Ο «Φ» παραθέτει χρήσιμες πληροφορίες για καθεμία από τις 28 χώρες της ΕΕ. Διευκρινίζεται ότι ταδίδακτρα που αναφέρονται πιο κάτω, αφορούν μόνο στους σπουδαστές πλήρους φοίτησης. Υπάρχουν χώρες που εφαρμόζουν διαφορετικές πρακτικές, ως προς το ύψος των διδάκτρων για τη μερική φοίτηση (σχετικές λεπτομέρειες περιέχονται στην ολοκληρωμένη έκθεση του δικτύου). Σημειώνεται, επίσης, σε όλες τις χώρες, ό,τι ισχύει για τους ντόπιους φοιτητές, ισχύει και για τους υπόλοιπους Ευρωπαίους.

Δίδακτρα πολλών ταχυτήτων

Βέλγιο: Στη γαλλόφωνη κοινότητα το ύψος των διδάκτρων εξαρτάται από την οικονομική κατάσταση του φοιτητή. Περίπου το 70% πληρώνουν το ανώτατο ποσό που είναι €836 το χρόνο. Από την άλλη, στη γερμανόφωνη κοινότητα, σχεδόν όλοι οι φοιτητές πληρώνουν €450. Ας σημειωθεί ότι σπουδαστές από τρίτες χώρες πληρώνουν αυξημένα δίδακτρα στη γαλλική κοινότητα, όχι όμως στη γερμανική. Τέλος στη φλαμανδική, το 77% πληρώνουν το ανώτατο ποσό που είναι €890 και το 22% το κατώτατο ποσό διδάκτρων που δεν ξεπερνά τα €105.

Βουλγαρία: Σχεδόν όλοι οι φοιτητές πληρώνουν δίδακτρα. Τα δημόσια ιδρύματα Τριτοβάθμιας αποφασίζουν το ύψος τους, αλλά το ανώτατο ποσό καθορίζεται από την κυβέρνηση. Ξεκινούν από €59 μέχρι €741 ετησίως, για τα προπτυχιακά προγράμματα, ενώ για τα μεταπτυχιακά φτάνουν μέχρι τα €792. Συγκεκριμένες κατηγορίες φοιτητών απαλλάσσονται από τα δίδακτρα, ενώ οι διεθνείς φοιτητές πληρώσουν περισσότερα.

Τσεχία: Οι φοιτητές πληρώνουν ένα ενδεικτικό ποσό που δεν υπερβαίνει τα €21 με την έναρξη των σπουδών τους και αποτελεί ένα είδος διοικητικού τέλους. Σε περίπτωση όμως, που δεν ολοκληρώσουν τις σπουδές τους εντός της κανονικής διάρκειας, τότε πληρώνουν κάποιο ποσό το χρόνο. Δίδακτρα πληρώνουν όλοι οι μεταπτυχιακοί φοιτητές.

Δανία: Για τους Δανούς και τους Ευρωπαίους φοιτητές δεν υπάρχουν δίδακτρα. Όσον αφορά στους διεθνείς σπουδαστές, πληρώνουν δίδακτρα που καθορίζει το κάθε ακαδημαϊκό ίδρυμα.
Γερμανία: Οι φοιτητές σπουδάζουν δωρεάν και μόνο ελάχιστα πανεπιστήμια καθόρισαν διοικητικά τέλη. Βάσει της έκθεσης όμως, αν κάποιος φοιτητής υπερβεί την κανονική διάρκεια των σπουδών του, τότε είναι υποχρεωμένος να πληρώσει δίδακτρα. Η φοίτηση είναι δωρεάν ακόμα και για τους διεθνείς σπουδαστές.

Εσθονία: Από το 2013 τα ιδρύματα έχουν το δικαίωμα να χρεώνουν δίδακτρα κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες. Αν για παράδειγμα ο φοιτητής δεν καταφέρει να συμπληρώσει 60 ECTS, τότε πληρώνει ένα ποσό. Το ανώτατο ποσό για κάθε ECTS είναι €50. Ωστόσο, σε μετρημένους κλάδους μπορεί να φτάσει μέχρι τα €100 (π.χ. ιατρική) και τα €120 (π.χ. πιλότοι αεροσκάφους).

Ιρλανδία: Περίπου το 60% των φοιτητών πληρώνουν δίδακτρα, τα οποία ονομάζονται «εισφορά του φοιτητή» και ανέρχονται σε €3.000 τον χρόνο. Υπάρχουν και κάποιες κατηγορίες φοιτητών που αν δεν πληρούν τους όρους για «δωρεάν φοίτηση», τότε καταβάλλουν άλλες €3.000. Τα δίδακτρα για τις μεταπτυχιακές σπουδές καθορίζονται από τα ιδρύματα και μπορεί να φτάσουν μέχρι τις €30.000 τον χρόνο. Οι φοιτητές τρίτων χωρών (δηλαδή εκτός ΕΕ) πληρώνουν διπλάσια και τριπλάσια ποσά.

Ισπανία: Το ποσό των διδάκτρων καθορίζεται ανάλογα με τον κλάδο σπουδών, τον αριθμό των ECTS και τον αριθμό των εξετάσεων στις οποίες αποτυγχάνει ένας φοιτητής. Επίσης, τα ποσά είναι διαφορετικά ανά περιοχή. Το 72% των προπτυχιακών φοιτητών πληρώνουν δίδακτρα, κατά μέσο όρο €1.110 το χρόνο (€713 είναι το κατώτατο όριο και €2.011 το ανώτερο). Οι φοιτητές εκτός ΕΕ πληρώνουν υψηλότερα δίδακτρα.

Ηνωμένο Βασίλειο: Στην Αγγλία, οι προπτυχιακοί φοιτητές πληρώνουν κατά μέσο όρο €12.190, ενώ οι μεταπτυχιακές σπουδές κοστίζουν γύρω στα €5.743. Διαφορετικά δίδακτρα ισχύουν για τους διεθνείς φοιτητές. Στην Ουαλία τα δίδακτρα των προπτυχιακών φοιτητών είναι κατά μέσο όρο €5.669 όμως μπορεί και να ξεπεράσουν τις €12.000. Στη Βόρεια Ιρλανδία είναι €5.393 ενώ στη Σκοτία, οι Σκοτσέζοι και υπόλοιποι Ευρωπαίοι δεν πληρώνουν για προπτυχιακές σπουδές.

Ελλάδα: Όπως πολύ καλά γνωρίζουμε, οι φοιτητές δεν πληρώνουν δίδακτρα, παρά μόνο εάν φοιτούν στο Ανοικτό Πανεπιστήμιο που κυμαίνονται μεταξύ €550-€1.650 το χρόνο. Δίδακτρα υπάρχουν και σε κάποια μεταπτυχιακά προγράμματα. Δωρεάν σπουδές παρέχονται και στους διεθνείς προπτυχιακούς φοιτητές.

Γαλλία: Το ύψος των διδάκτρων καθορίζεται από το υπουργείο Παιδείας και είναι €184 για τα προπτυχιακά προγράμματα και €256 για τα μεταπτυχιακά. Πρόσθετα τέλη, €215 το χρόνο, πληρώνουν όλοι οι φοιτητές ηλικίας 20-28 ετών. Αυτά τα τέλη, σχετίζονται με το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης. Επίσης, κάποια πανεπιστήμια αποφάσισαν να προσθέσουν διοικητικά τέλη για συγκεκριμένες υπηρεσίες, ενώ σε μερικά ακαδημαϊκά ιδρύματα, ανάλογα με τον τύπο σπουδών και τα απαιτούμενα προσόντα, τα δίδακτρα μπορεί και να ξεπερνούν τα €2.000. Στις λεγόμενες Grades Ecoles, τα δίδακτρα ξεκινούν από €600 αλλά μπορεί να φτάσουν μέχρι τις €10.000. Οι φοιτητές εκτός ΕΕ, πληρώνουν τα ίδια δίδακτρα.

Κροατία: Το κόστος για το πρώτο έτος σπουδών, καλύπτεται από το υπουργείο Παιδείας. Για τα επόμενα χρόνια, το ποσό εξαρτάται από μια σειρά κριτηρίων. Περίπου 60% των φοιτητών πληρώνουν από €661 ως €1.324. Οι διεθνείς φοιτητές πληρώνουν δίδακτρα που καθορίζονται από τα πανεπιστήμια, αλλά υπάρχει προκαθορισμένο ανώτατο όριο.

Ιταλία: Τα ιδρύματα καθορίζουν το ύψος των διδάκτρων στην αρχή του ακαδημαϊκού έτους στη βάση κοινωνικοοικονομικών κριτηρίων και ανάλογα με τον κάθε κλάδο σπουδών. Το κατώτατο ποσό είναι €199 και το ανώτερο €2.065. Περίπου το 88% πληρώνουν κατά μέσο όρο €1.220 ετησίως. Οι ίδιες χρεώσεις ισχύουν και για τους διεθνείς φοιτητές.

Κύπρος: Η πολιτεία καλύπτει τα δίδακτρα των προπτυχιακών φοιτητών στα δημόσια πανεπιστήμια, τα οποία βάσει της έκθεσης, ανέρχονται σε €3.417 το χρόνο. Οι δε μεταπτυχιακοί φοιτητές πληρώνουν από €4.100 μέχρι €10.250 ανάλογα με το πρόγραμμα σπουδών. Τα δίδακτρα για τους διεθνείς φοιτητές ανέρχονται σε €6.834.

Λετονία: Αριθμός θέσεων είναι επιχορηγημένες και οι φοιτητές δεν πληρώνουν δίδακτρα. Κατά το 2014-15, το 63% των προπτυχιακών και το 49% των μεταπτυχιακών, κατέβαλαν δίδακτρα, ανάλογα με τον κλάδο. Το κάθε πανεπιστήμιο καθορίζει το ύψος τους, πάντως στην πρωτεύουσα είναι υψηλότερα). Κυμαίνονται από €1.280 μέχρι €7.000 για τις προπτυχιακές σπουδές και €1.080-€8.626 για τις προπτυχιακές. Το ποσό διαφοροποιείται σε μερικά προγράμματα για τους διεθνείς φοιτητές.

Λιθουανία: Και στη Λιθουανία υπάρχουν επιχορηγημένες θέσεις, που προσφέρουν δωρεάν φοίτηση. Παρόλα αυτά, περίπου οι μισοί φοιτητές πληρώνουν. Τα δίδακτρα καθορίζονται από την κυβέρνηση ανάλογα με το πρόγραμμα σπουδών. Κυμαίνονται από €1.053 ως €11.587 για προπτυχιακές και €2.242-€12.581 για μεταπτυχιακές σπουδές. Τα ιδρύματα μπορεί να καθορίσουν διαφορετικές τιμές για τους φοιτητές τρίτων χωρών.

Λουξεμβούργο: Δίδακτρα πληρώνει το 85% των φοιτητών. Το κατώτατο όριο είναι €400 και το ανώτερο €800 για τα προπτυχιακά προγράμματα, το χρόνο. Επίσης, το 80% των μάστερ κοστίζουν €400 το χρόνο. Μόνο δύο μεταπτυχιακά στοιχίζουν €17.500 και θεωρούνται τα ακριβότερα.

Ουγγαρία: Εδώ συναντάμε τους φοιτητές που χρηματοδοτούνται από το κράτος και αυτούς που είναι αυτοχρηματοδοτούμενοι. Περίπου το 37% πληρώνουν δίδακτρα. Ανέρχονται σε €740-€5.150 για προπτυχιακές σπουδές, €1.449-€6.117 για μεταπτυχιακές.

Μάλτα: Οι Μαλτέζοι και οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι φοιτητές, δεν πληρώνουν δίδακτρα. Για τα μεταπτυχιακά το κόστος είναι από €400 μέχρι και €9.666 τον χρόνο. Οι διεθνείς φοιτητές πληρώνουν περισσότερα.

Ολλανδία: Τα δίδακτρα καθορίζονται σε κεντρικό επίπεδο και όλοι οι φοιτητές πληρώνουν €1.951. Όσο για τα μεταπτυχιακά, κατά μέσο όρο κοστίζουν €8.000, ενώ το ακριβότερο είναι για την ιατρική που φτάνει τις €32.000. Οι διεθνείς φοιτητές πληρώνουν δίδακτρα τα οποία καθορίζονται από τα ίδια τα πανεπιστήμια.

Αυστρία: Οι εγχώριοι και υπόλοιποι Ευρωπαίοι φοιτητές δεν πληρώνουν δίδακτρα, εκτός κι εάν χρειαστεί να επεκτείνουν τη διάρκεια των σπουδών τους, οπότε πληρώνουν περίπου €364 το κάθε εξάμηνο. Οι διεθνείς φοιτητές χρεώνονται €726 το εξάμηνο.

Πολωνία: Η φοίτηση στη δημόσια τριτοβάθμια εκπαίδευση είναι δωρεάν. Οι φοιτητές χρεώνονται ένα μικρό ποσό σε περίπτωση που χρειαστεί να επαναλάβουν κάποια μαθήματα. Επίσης, πληρώνουν διοικητικά τέλη για την έκδοση φοιτητικής κάρτας και διπλώματος €41 για όλη τη διάρκεια των σπουδών. Διαφορετικά δεδομένα ισχύουν για τους διεθνείς φοιτητές.

Πορτογαλία: Οι φοιτητές πληρώνουν δίδακτρα τα οποία κυμαίνονται από €656 μέχρι €1.063 ευρώ για τις προπτυχιακές σπουδές και μπορεί να φτάσουν μέχρι τα €6.233 για την κατάκτηση ενός μεταπτυχιακού. Πιο ακριβή είναι η φοίτηση για όσους προέρχονται από τρίτες χώρες.

Ρουμανία: Οι Αρχές κάθε πανεπιστημίου καθορίζουν το ύψος των διδάκτρων για όλα τα προγράμματα και αποφασίζουν ποιους φοιτητές θ’ απαλλάξουν. Κατά μέσο όρο οι προπτυχιακοί πληρώνουν €977 το χρόνο, με κατώτατο ποσό τα €558 και ανώτερο τις €4.688. Ο μέσος όρος για τα μεταπτυχιακά είναι περίπου €2.000 αλλά το κόστος μπορεί να φτάσει μέχρι και τις €7.924. Με νόμο καθορίζονται τα δίδακτρα των διεθνών φοιτητών.

Σλοβενία: Δεν υπάρχουν δίδακτρα παρά μόνο τέλη εγγραφής €16-€29, τόσο για προπτυχιακές όσο και μεταπτυχιακές σπουδές. Σε μερικές χιλιάδες ανέρχονται τα δίδακτρα για τους διεθνείς φοιτητές.

Σλοβακία: Όλοι πληρώνουν διοικητικά τέλη από €10 ως €100. Οι σπουδές είναι δωρεάν, αρκεί να τελειώσεις στην ώρα σου. Διαφορετικά, χρεώνεσαι με €1.675 το χρόνο. Οι σπουδές για τους φοιτητές τρίτων χωρών στοιχίζουν από δύο μέχρι δέκα χιλιάδες ευρώ.

Φινλανδία: Δεν υπάρχουν δίδακτρα. Ούτε για τους προπτυχιακούς, ούτε για τους μεταπτυχιακούς, ούτε για τους διεθνείς φοιτητές.

Σουηδία: Δεν υπάρχουν δίδακτρα για τους Σουηδούς και τους Ευρωπαίους. Οι υπόλοιποι φοιτητές πληρώνουν από το 2011, δίδακτρα που καθορίζουν τα πανεπιστήμια.
Οικονομική στήριξη Κυπρίων φοιτητών

Έκθεση του δικτύου Ευρυδίκη περιγράφει τα μέτρα οικονομικής στήριξης που προσφέρει κάθε χώρα στους φοιτητές της. Για την Κύπρο, σημειώνει τα εξής:

Μεγάλο ποσοστό των Κυπρίων φοιτητών που σπουδάζουν εντός ή εκτός, λαμβάνουν χορηγία από το υπουργείο Οικονομικών, στη βάση εισοδηματικών κριτηρίων. Η ελάχιστη χορηγία είναι €1.450 τον χρόνο και το ανώτατο ποσό ανέρχεται σε €2.565.
Περίπου 10% των φοιτητών, λαμβάνουν στοχευμένη στήριξη μέσω επιδομάτων, για στέγαση, σίτιση, αγορά βιβλίων και ηλεκτρονικού υπολογιστή. Η βοήθεια αυτή κυμαίνεται από €300-€3.692.
Σχεδόν 2% των φοιτητών λαμβάνουν υποτροφίες στη βάση ακαδημαϊκών και κοινωνικοοικονομικών κριτηρίων.
Φοιτητικά δάνεια δικαιούνται μόνο όσοι έχουν περιουσία στα κατεχόμενα (μέσω του Φορέα Ισότιμης Κατανομής Βαρών)
Δεν ισχύουν φορολογικές ελαφρύνσεις για τους γονείς.
Διευκρινίζει ότι την περασμένη Πέμπτη, το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε νομοσχέδιο για ενοποίηση της φοιτητικής χορηγίας και του φοιτητικού πακέτου, το οποίο θα τεθεί για ψήφιση στη Βουλή.