Του Μάνου Χατζηγιάννη
Με αφορμή το σημερινό αγιασμό στη Μητρόπολη Αθηνών μετά τις πολύχρονες εργασίες το ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ μίλησε με δύο διακεκριμένους επιστήμονες, την κα Μαρία Δανιήλ αρχιτέκτονα μηχανικό και …
τον κ.Γιάννη Πούλιο, σύμβουλο πολιτισμικής διαχείρισης και βιώσιμης ανάπτυξης, οι οποίοι σκαλίζοντας την ιστορία μας αποκαλύπτουν “Πώς η Αθήνα απέκτησε τελικά Μητρόπολη;”

Οι δύο επιστήμονες έχουν κάνει τη σχετική έρευνα και έχουν αρθρογραφήσει σχετικά δίνοντας έμφαση στις δυσκολίες ενσωμάτωσης της Μητρόπολης στον πολεοδομικό ιστό της πόλης.

“Με την ανακήρυξη της Αθήνας σε πρωτεύουσα και βασιλική καθέδρα του νεοσύστατου ελληνικού κράτους (1833), σημειώθηκε σημαντική αύξηση του πληθυσμού της, καθώς μεγάλος αριθμός ξένων αλλά και εκπατρισμένων Ελλήνων εγκαταστάθηκαν στην πόλη προς αναζήτηση μιας καλύτερης ποιότητας ζωής.

Ένα νέο πολεοδομικό σχέδιο συντάχθηκε με βάση τα σχέδια των Κλεάνθη και Shaubert του 1834 και τις τροποποιήσεις του von Klenze το 1834. Το νέο πολεοδομικό σχέδιο προέβλεπε την κατεδάφιση πολλών παλαιότερων ναών, προς διευκόλυνση της επέκτασης του πολεοδομικού ιστού, σύμφωνα με το νεοκλασικιστικό πνεύμα της εποχής. Συγχρόνως, η αύξηση του πληθυσμού και κατ’ επέκταση των λατρευτικών αναγκών οδήγησε στην ανάγκη ανέγερσης (νέων) ενοριακών ναών. 
Σύμφωνα με τη νομοθεσία του ελληνικού κράτους την εποχή εκείνη, η ναοδομία της Αθήνας είναι δημοτική. Στην αρμοδιότητα του Δήμου ανήκουν η διαχείριση των ενοριακών ναών, η ανέγερση, η επισκευή, η επέκταση, ο καλλωπισμός, καθώς και ο εξοπλισμός τους” σημειώνει η κα Δανιήλ και παραθέτει τις σημαντικότερες δυσκολίες για την ανέγερση ναών που ήταν δύο: α) η ανάγκη εύρεσης ελεύθερου χώρου, η οποία συχνά απαιτούσε την απαλλοτρίωση μεγάλων εκτάσεων και την κατεδάφιση παλαιότερων κτηρίων και β) η οικονομική αδυναμία του Δήμου”.

Από την πλευρά του ο κ. Γιάννης Πούλιος σημειώνει:

“Ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα των (νέων) ναών που κτίστηκαν είναι η Μητρόπολη. Στην εύρεση ελεύθερου χώρου βοήθησε σημαντικά το γεγονός ότι η Μητρόπολη κτίστηκε σε χώρο παλαιότερης μονής, με μεγάλο διαθέσιμο χώρο. Στην αντιμετώπιση των οικονομικών δυσκολιών βοήθησε η προτεραιότητα την οποία έδωσε ο Δήμος στην ανέγερση της Μητρόπολης.

Πιο συγκεκριμένα, για τον περιβάλλοντα χώρο του ναού της Μητρόπολης, είχε εγκριθεί με Διάταγμα της Βασίλισσας Αμαλίας (1850) η τροποποίηση της πλατείας που οριοθετούσε τις οικοδομικές γραμμές νότια και δυτικά του ναού σε απόσταση 30 πήχεων και καθόριζε τις γύρω οδούς. Όταν με την πάροδο του χώρου (1857) απαιτήθηκε μεγαλύτερη διεύρυνση, το Δημοτικό Συμβούλιο επέλεξε – ανάμεσα στις υποβληθείσες προτάσεις – την περισσότερο ευρεία λύση, με την προϋπόθεση οι αναγκαίες απαλλοτριώσεις να αποζημιωθούν από τη Νομαρχία, καθώς η οικοδόμηση του ναού είχε απορροφήσει όλα τα σχετικά δημοτικά κονδύλια. 
Με δεδομένο ότι η Νομαρχία αρνήθηκε να αναλάβει τις αποζημιώσεις, το θέμα επανήλθε αρκετές φορές στο Δημοτικό Συμβούλιο, που ενέκρινε το 1858 σχέδιο της πλατείας με μειωμένες διαστάσεις. Η διαμόρφωση του περιβάλλοντα χώρου του ναού, απασχόλησε έκτοτε και για πολλά χρόνια το Δημοτικό Συμβούλιο, το οποίο, παρά την οικονομική του αδυναμία, ανέλαβε την πληρωμή των αποζημιώσεων και την ολοκλήρωσε το 1882″.

*Αποσπάσματα από το επιστημονικό άρθρο «Ζώσες ιστορικές εκκλησίες στο κέντρο της Αθήνας: εξέλιξη και προκλήσεις για τη διαχείρισή τους» των Μαρίας Δανιήλ και Γιάννη Πούλιου, στον τόμο με τίτλο «Αθήνα, Σύχρονη Πρωτεύουσα και Ιστορική Πόλη: Προκλήσεις για τη Διαχείριση της Πολιτισμικής Κληρονομιάς την Εποχή της Κρίσης» που μόλις εκδόθηκε από το περιοδικό PHAROS του Ολλανδικού Ινστιτούτου Αθηνών.

Πρωτότυπος τίτλος: Daniil M., and Poulios I. 2015, Living historical churches in the centre of Athens: evolution, and challenges for their management, in: N. Karachalis, and I. Poulios (επιμελητές) Athens, Modern Capital and Historic City: Challenges for Heritage Management at Times of Crisis, PHAROS Journal. Athens: Netherlands Institute of Athens, σελίδες 4-20. http://poj.peeters-leuven.be/content.php?url=issue&journal_code=PHA&issue=1&vol=21

Φωτογραφίες ανακαινισμένου ναού Χρήστος Μπόνης-eurokinissi