Γράφει ο Βασίλης Δημ. Χασιώτης
Πολύς λόγος και θόρυβος για το «Συμβόλαιο Τιμής», που φέρει….
ο «Παιδαγωγικός Κώδικας Δημοκρατικού Ανθρωπισμού», το νέο αυτό μέτρο του υπουργείου Παιδείας.

Δεν θα μείνω στις περί «Ανθρωπισμού» απόψεις του κειμένου, που φαίνεται να εστιάζει στην γνωστή περί πολιτισμού και ανθρωπισμού ιδεοληπτική άποψη μερίδας της  ντόπιας Αριστεράς, στην οποία άποψη κάθε αναφορά στην εθνική πολιτιστική μας κληρονομιά και ταυτότητα και τα στοιχεία που τη συγκροτούν και εν πολλοίς δίνει και το «εθνικό πολιτιστικό» στίγμα στην έννοια του  Ανθρωπισμού, και φυσικά όχι μόνο, είναι απούσα. Όμως, αυτή η ιδιαίτερη «εθνική αντίληψη», δεν θα πρέπει να παροράται όταν «διδάσκονται» και οι λοιπές περί «Ανθρωπισμού» «Σχολές», που δεν είναι καθόλου ενιαίες και καθολικά αποδεκτές, τουλάχιστον στο σύνολό τους, από όλες τις κυρίαρχες κουλτούρες του κόσμου. Το πόσο έντονα π.χ., αντιδρούν χώρες με συγκεκριμένες και διακριτές κουλτούρες από την Δυτική κουλτούρα, είναι γνωστό όταν εξετάζει κανείς το πώς διαμορφώνονται και εκδηλώνονται οι παγκόσμιες σχέσεις και πολιτικές, ιδίως οι οικονομικές και οι γεωστρατηγικές.

Ούτε βεβαίως θα αποδομήσω την συνολική προσπάθεια το σχολείο να παίξει σωστά το ρόλο του, μεταλαμπαδεύοντας με σωστό τρόπο τις Ανθρώπινες Αξίες και Ιδανικά, μέσω της διδασκαλίας και όχι μέσω ντιρεκτίβων και ενυπόγραφων δηλώσεων της γνώσης του περιεχομένου του, συμφωνώντας, π.χ., με εκείνο το σημείο του σχετικού κειμένου που μιλά για καταδίκη της «κουλτούρας του καταναλωτικού ναρκισσισμού» και τη «μετάλλαξη του σχολικού χώρου σε πασαρέλα ναρκισσισμού». Πολύ φοβούμαι όμως, ότι η αρχή έγινε με τον λάθος τρόπο και με το λάθος περιεχόμενο. Η κατάργηση του «καταναλωτικού ναρκισσισμού», δεν θα πρέπει να υποκατασταθεί από «ιδεολογικούς ναρκισσισμούς», πόσο μάλλον από «ιδεοληπτικούς ναρκισσισμούς».

Ατυχώς όμως, αρκούν μερικές μονάχα παιδαριώδεις και ακραίες αναφορές για να γελοιοποιήσει την όλη προσπάθεια, και να καταδείξει όχι μονάχα άγνοια της ίδιας της παιδαγωγικής διαδικασίας στο σχολείο, ούτε άγνοια στο πώς γενικότερα αυτή η διαπαιδαγώγηση συμπληρώνεται και εκτός σχολείου (στο σχολείο βασικά), μα και να αναδείξει επικίνδυνες αντιλήψεις για τον πώς θα επιτευχθεί ο στόχος.

Η αναφορά π.χ. στο ζήτημα της προσφώνησης των παιδιών από τους γονείς τους ως «βασιλόπουλο», «πριγκίπισσα», κ.λπ., είναι ένα παράδειγμα ακραίας όσο και γελοίας αντίληψης, αναφορικά με το πόσο κακό, προφανώς, μπορεί να κάνει στις δημοκρατικές «Ανθρωπιστικές» αντιλήψεις του παιδιού, η χρήση τέτοιων λέξεων, ως εάν, σε όλο τον κόσμο, Δυτικό και Ανατολικό, Βόρειο και Νότιο, τέτοιες λέξεις να μη χρησιμοποιούνται, και ως εάν, η «έρευνα» να αποκάλυψε ότι τέτοιες λέξεις είναι «ένοχες» για το έλλειμμα Ανθρωπισμού των καιρών μας.

Φυσικά, διερωτώμαι, πώς και τους ξέφυγαν και άλλες πραγματικότητες, όπως π.χ. να προσφωνείς το παιδί σου «άγγελέ» μου, και διερωτώμαι, πιο είναι πιο «αντιανθρωπιστικό» : το «βασιλόπουλο» ή ο «άγγελος». Και φυσικά, διερωτώμαι, τι θα γίνει με όλα τα παιδικά παραμύθια, που βρίθουν αναφορών σε κακούς αλλά και καλούς βασιλιάδες και πρίγκιπες, και σκέφτομαι, πώς το παιδί θα συνδυάσει στο μυαλό του την «κακία» της λέξης «βασιλόπουλο» ή «πριγκίπισσα», με τον «καλό βασιλιά», το «καλό βασιλόπουλο» και τη καλή «πριγκίπισσα» που θα διαβάζει ή θα ακούει στα παραμύθια. Ίσως, με μια άλλη καθ’ ύπνον έμπνευση, κάποιος άλλος «μεταρρυθμιστής», να σκεφτεί να επανεκδοθούν όλα τα παραμύθια, και οι λέξεις «κακός βασιλιάς», να αντικατασταθεί με τη λέξη «κακός πρωθυπουργός», «κακός πρόεδρος της δημοκρατίας», κ.λπ.

Βέβαια, τότε ανάλογα και για πια χώρα μιλάμε, είναι δυνατό, να γίνουν και άλλες παρεμβάσεις, ώστε τα παιδιά να μη λαμβάνουν τα λάθος μηνύματα. Ίσως π.χ., κάποιες χώρες σε κάποιο Βορρά, του Ευρωπαϊκού Βορρά μη εξαιρουμένου, να εισάγουν στα παραμύθια, και τη λέξη «κακός ΑΡΙΣΤΕΡΟΣ πρωθυπουργός», ώστε να αντιδιαστέλλεται με τον «κακό ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟ πρωθυπουργό», ώστε εξ απαλών ονύχων τα παιδιά, να ενστερνισθούν την επίσημη κρατική ιδεολογία. Το πόσο μακριά μπορεί να τραβηχτεί το σκοινί της γελοίας ιδεοληψίας, είναι πράγματι εκπληκτικό. Και δεν μιλάμε για ακραία υπόθεση.

Γελοία, και ασφαλώς εξ ορισμού αποτυχημένη, παιδαγωγική αντίληψη συνιστά και η άποψη ότι οι όποιες περί «Ανθρωπισμού» απόψεις, θα γίνουν κτήμα των παιδιών, με κείμενα που θα καλούνται να υπογράψουν οι γονείς τους ή τα ίδια τα παιδιά.

Ποια είναι όμως η έννοια της υπογραφής και τι θα σημαίνει η τυχόν άρνηση υπογραφής του «Συμβολαίου Τιμής»;

Μια ήπια δήλωση κοινωνικών και έμμεσα πολιτικών φρονημάτων; Και μη πείτε όχι, διότι η έννοια του Ανθρωπισμού, σε καμία κουλτούρα και σε καμία «σχολή» προσέγγισης της έννοιας αυτής, δεν είναι αποφορτισμένη από το πολιτικό και κοινωνικό στοιχείο. Εδώ, πριν κάμποσο καιρό, κάπου είχα διαβάσει, δυστυχώς δεν θυμάμαι ακριβώς πού, ότι θα πρέπει να μελετηθεί και η άποψη, ότι θα συνιστά παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η μη συμμόρφωση προς τις δημοσιονομικές επιταγές που τίθενται με συνθήκες της Ευρώπης που έχουν ψηφιστεί από όλες τις κυβερνήσεις – μέλη της ΕΕ, όπως π.χ. η Συνθήκη του Μάαστριχτ!

Όμως, ακόμα πιο αποκρουστική είναι η πρόβλεψη, να υπογράφουν παιδιά του Δημοτικού Σχολείου, τέτοια κείμενα, που ασφαλώς και δεν τα εθίζουν σε τίποτα άλλο, εξόν από το ότι στη ζωή τους, καλό είναι να συνηθίζουν λίγο-λίγο πως θα πρέπει να υπογράφουν τι οφείλουν να πιστεύουν, ενώ, σε ένα μεταγενέστερο χρόνο, ίσως και να απαιτηθεί να απαντούν εγγράφως, αν διαπιστωθεί ότι δεν «αφομοίωσαν πλήρως», πόσο μάλλον αν διαπιστωθεί ότι δεν ενστερνίσθηκαν «σωστά» τα «ανθρωπιστικά διδάγματα», σε μια σειρά ερωτήσεων που θα τους τίθενται, και ακολούθως να υπογράφουν τη «δήλωσή» τους!

Αλλά, το ζήτημα δεν είναι στη γενική του έκφραση, τι συνιστά «Ανθρωπισμό» και τι όχι, προφανώς και υπάρχουν Πανανθρώπινες Αξίες, τις οποίες κανείς δεν θα αμφισβητούσε, π.χ., το ζήτημα του σεβασμού της αξιοπρέπειας του άλλου, της ζωής, κ.λπ. Όλοι όμως γνωρίζουμε, ότι τα Ανθρωπιστικά Ιδεώδη και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, εκεί που διαφοροποιούνται, και διαφοροποιούνται ενίοτε τόσο ώστε τελικά εντός διακεκριμένων πολιτισμικών προτύπων να διαφοροποιούνται ακόμα και οι «εξ ορισμού» «αδιαφοροποίητες» Πανανθρώπινες Αξίες, είναι ακριβώς όταν εισχωρούμε στις «λεπτομέρειες», όπου επικρατούν οι διακεκριμένες «εθνικές αντιλήψεις» πάνω στις «λεπτομέρειες» αυτές, αυτό που στο παρόν εγχείρημα απουσιάζει.

Όμως, τα παιδιά, δεν θα διαμορφώσουν άποψη και γνώση για το «καλό καγαθό», για το τι είναι «δημοκρατία» και τι όχι, ούτε πρόκειται να κάνουν κτήμα τα «υψηλά ανθρώπινα ιδανικά», με το να υπογράφουν οι γονείς και κηδεμόνες τους ή τα ίδια κρατικά τσιτάτα, μη ξέροντας τι νόημα έχει αυτή η υπογραφή, και κυρίως, έχοντας την αντίληψη ότι υπόγραψαν ένα ακόμα «δασκαλίστικο κείμενο» και μάλιστα δοσμένο όχι από τον δάσκαλό ή τη δασκάλα τους, και το οποίο κείμενο, αναμφίβολα, δεν πρόκειται ποτέ να γίνει ένα είδος νέου μικρού «κόκκινου βιβλίου», το οποίο ανά τακτά χρονικά διαστήματα θα τυγχάνει ειδικών αναλύσεων και προπαγάνδας από εντεταλμένους ινστρούχτορες, ενώ, και στις ίδιες τις οικογένειες, έντρομε οικογένειες θα επιτελούν το ίδιο έργο, διότι, η μη επαρκής γνώση από πλευράς των παιδιών τους των μεγάλων μηνυμάτων του Μεγάλου Τιμονιέρη, θα αποτελεί απόδειξη της «ενοχής» σε συλλογικό, οικογενειακό επίπεδο!

Στο επίπεδο της αναγκαίας αναμφίβολα «διδασκαλίας», του τι είναι «Δημοκρατία», τι είναι «Ανθρωπισμός», κ.λπ., ευτυχώς για τον τόπο μας υπάρχει η κλασική αλλά και μεταγενέστερη ελληνική γραμματεία, η οποία έχει κληροδοτήσει σε όλο τον κόσμο, και σε όλους τους μεταγενέστερα ακμάσαντες εδώ κι εκεί «διαφωτισμούς», στην οποία υπάρχουν καταγραμμένες παγκόσμια αποδεκτές Ανθρώπινες, Κοινωνικές και Πολιτικές αξίες, ώστε, από εκεί να αντληθεί η αναγκαία ύλη διδασκαλίας στη τάξη, και μέσα από εκεί, να περάσουν τα όποια υψηλά μηνύματα.

Όμως, αυτό είναι το πρώτο, αλλά καθόλου το πιο σημαντικό βήμα για να καταστεί η σχετική γνώση «βιωματική» και τελικά, «ανεξίτηλη». Διότι αν η «σχολική ύλη», είναι καταδικασμένη στη πορεία να ξεφτίσει και χαθεί, τουλάχιστον για τα περισσότερα παιδιά, καθώς θα εισέρχονται με την ενηλικίωσή τους στον στίβο της επιβίωσης, αυτό που δεν θα χαθεί θα είναι η «βιωματική» γνώση. Τον ορισμό του «Ανθρωπισμού», τα παιδιά, δεν θα τον προσεγγίσουν παπαγαλίζοντας «ιδεοληπτικά τσιτάτα», ή και γνήσια «ιδεολογικά τσιτάτα», τα οποία είναι βέβαιο ότι θα καταλήξουν στα μεταξύ τους πειράγματα να καταλήγουν στο επίπεδο των ανεκδοτολογικών αναφορών, αλλά, θα τον προσεγγίσουν βιωματικά.

Αυτή η πραγματικότητα, ενισχύει ακόμα περισσότερο το γελοίον του πράγματος, να καλούνται μικρά παιδιά να υπογράφουν δηλώσεις τέτοιου είδους.

Τα παιδιά που στο σπίτι ακούνε τους γονείς τους να ανεβάζουν και να κατεβάζουν το «σύστημα», τους πολιτικούς και βεβαίως τις κυβερνήσεις, «κλέφτες», «αλήτες», «συμμορίες», «διαπλεκόμενους», «λαμόγια», στο τέλος, αυτό που θα τους μείνει, με μεγάλη βεβαιότητα, είναι ακριβώς αυτά τα τελευταία μηνύματα, και όχι τα μηνύματα κυβερνητικών παραγόντων, τους οποίους μπορεί και να αφορούν οι παραπάνω χαρακτηρισμοί που ακούγονται μέσα στα σπίτια. Τα παιδιά που θα δούνε τη μάνα και τον πατέρα τους να κλείνε γιατί τους απολύσανε από τη δουλειά τους, που θα δούνε τη μάνα και τον πατέρα τους να κλαίνε γιατί έβαλαν λουκέτο στο μαγαζί τους, που θα τους βλέπουμε στενοχωρημένους διότι έχουν καταπλακωθεί από μέτρα που τις κόβουν εισοδήματα ενώ ταυτόχρονα τους φορτώνουν πρόσθετους φόρους και άλλες υποχρεώσεις, εξαιτίας μιας ανάλγητης και «Απάνθρωπης» «Δημοκρατίας», είναι πολύ λογικό στο τέλος να ρωτήσουν τους γονείς τους : «Μαμά, μπαμπά, τι σημαίνει «Απάνθρωπος;», τι σημαίνει «Ανάλγητος;», τι σημαίνει «Απάνθρωπη Δημοκρατία;», ποιος μας λέει την αλήθεια για τον «Ανθρωπισμό»; : αυτό που ζούμε εδώ στο σπίτι και ο αξιότιμος υπουργός Παιδείας ψήφισε κι αυτός ως μέλος της κυβέρνησης τις πολιτικές που μας «εξασφάλισαν» αυτή την «Ανάλγητη» και «Απάνθρωπη» πραγματικότητα, ή αυτό που ο ίδιος αυτός υπουργός μας έβαλε να υπογράψουμε στο σχολείο; Και κάτι ακόμα : μη ξεχάσεις, μπαμπά και μαμά, μέσα στα τόσα σας προβλήματα, να με αποκαλέσετε «πριγκίπισσα», διότι αυτό δεν προάγει τον «Ανθρωπισμό»!»

Υπερβολές;

Ίσως!

Όμως, μικρό το κακό:

Διότι αν τέτοιοι χαρακτηρισμοί απαξιωτικοί της «αντιδημοκρατικής» και «αντιανθρωπιστικής» πραγματικότητας που ζουν, μπορεί να συμβαίνουν κατ΄ εξαίρεση και να είναι άδικοι για την ίδια την πραγματικότητα, αυτό διορθώνεται από την ίδια τη πραγματικότητα. Διότι τα παιδιά, διαπιστώνοντας πως γενικά, τέτοιοι χαρακτηρισμοί ακούγονται μονάχα μέσα στο δικό τους σπίτι, ή σε πολύ λίγα σπίτια, προκειμένου να μην αποκοπούν από την έμφυτη διάθεσή τους να μετέχουν στη σχολική τους ομάδα, θα προβληματισθούν και θα επιδιώξουν να μη «διαφοροποιηθούν» πάνω σ’ αυτά τα ζητήματα «αντίληψης» της «πραγματικότητας».

Όμως αυτό που δεν διορθώνεται, είναι να προσπαθεί η Πολιτεία με ένα παραμύθι περί «Ανθρωπισμού», που γίνεται και κακής ποιότητας λόγω της ιδεοληψίας του, να εγκαθιδρύσει η τον «Ανθρωπισμό» πάνω στα ανθρωπιστικά ερείπια που η ίδια προκαλεί με τις πολιτικές της.

Ποιο θα είναι το αποτέλεσμα;

Μια ακόμα λέξη, μαζί με το νόημα ή τα νοήματα που κουβαλά, να πάει να συναντήσει στη Μεγάλη Χωματερή των Χαμένων Υψηλών Νοημάτων, τις άλλες λέξεις. Φυσικά αυτό έχει ήδη συμβεί, όμως, για τη κουβέντα, ας δεχτούμε ότι τάχατες δεν έχει ακόμα συμβεί και ότι τάχατες επιχειρούμε να τη διασώσουμε.