Γράφει ο Βασίλης Δημ. Χασιώτης
Το άρθρο μου ακολουθεί γράφτηκε με αφορμή τη… χθεσινή τρομοκρατική πολύνεκρη επίθεση στις Βρυξέλες από ισλαμιστές του ISIS. Δεν αναφέρεται σ’ αυτό καθαυτό το χτεσινό τρομοκρατικό συμβάν, αλλά, με αφορμή αυτό, γίνεται μια επέκταση των προβληματισμών γύρω από το γενικότερο θέμα της παγκόσμιας τρομοκρατίας, με εστίαση στη γεωπολιτική γειτονιά μας. Παρόλα αυτά, λίγα από όσα θα επισημανθούν και υπογραμμιστεί στη συνέχεια, δεν έχουν ήδη αναφερθεί σε παλαιότερα άρθρα μου.

Ξεκινώντας τις σκέψεις μου ευθύς αμέσως και χωρίς τους απαραίτητους προλόγους, τολμώ να πω, με πλέον εμφανές (πρόσφατο) «ιστορόσημο» την κατάρρευση του σοβιετικού μπλοκ, όταν οι πλέον ακραίες νεοφιλελεύθερες απόψεις βρήκαν γόνιμο πολιτικό έδαφος να προωθήσουν τις αγοραίες τους θέσεις και τις ιδεοληψίες που τις εκφράζουν σε παγκόσμια κλίμακα, ότι τα κοντά 27 περίπου χρόνια από τότε, είναι χρόνια επανάληψης γι’ ακόμα μια φορά της εγκαθίδρυσης μιας παγκόσμιας Νέας Τάξης Πραγμάτων, οι οποίες, ιστορικά, ποτέ δεν αποποιήθηκαν του «δικαιώματός» τους να χρησιμοποιούν το όπλο της τρομοκρατίας, στην ίδια έκταση και με την ίδια βαρβαρότητα που άλλοι επίσης χρησιμοποιούν την ίδια τρομοκρατία στα πλαίσια των δικών τους προβαλλόμενων λόγων.

Το φαινόμενο «τρομοκρατία», όπως και το φαινόμενο «βία» στις διεθνείς σχέσεις, πολιτικές, οικονομικές, κ.λπ., αναμφίβολα, έχει τόση ιστορία όση ιστορία μετράνε οι ανθρώπινες κοινωνίες στη Γη. Έτσι, μιλώντας για τη τρομοκρατία της «γενιάς» μου, απλά, λέω τι συνέβη ΚΑΙ στις μέρες μας, ώστε να προστεθεί και η δική μας εμπειρία στην ιστορική εμπειρία των προηγουμένων χιλιάδων χρόνων κατά τα οποία αδιαλείπτως εξυφαίνεται και εκδηλώνεται, ώστε η Ανθρωπότητα, στο δύσκολο και αργόσυρτο ιστορικό της βηματισμό, εμπλουτίζοντας την συμβατική της σοφία, να δει, πώς κάποια στιγμή σε κάποιο μέλλον που δεν μπορεί ακόμα να προσδιοριστεί, θα μπορέσει να ανασάνει από τη παρουσία και το βάρος της Αθλιότητας.

Στη γενιά μου, η Παγκόσμια Τρομοκρατία, εδράζεται σε τρεις πυλώνες, (που δεν εφευρέθηκαν τώρα, αλλά, αναβίωσαν αξιοποιούμενες δεόντως στην εποχή μας) : την παγκοσμιοποίηση, την πολυπολιτισμικότητα και τον διεθνισμό. Οι δύο πρώτοι όροι είναι πολιτογραφημένοι κυρίως στα νεοφιλελεύθερα κατάστιχα ο δε τρίτος, ασφαλώς αριστερής προέλευσης, πλην όμως, με ένα περιεχόμενο που ξεχειλίζει από συγχύσεις, και έρμαιος, ως εκ τούτου στις χρηστικές του αξιοποιήσεις από τους πρώτους δύο όρους.

Οι «μεγάλοι χορηγοί» (ως προωθητές) που ταυτόχρονα είναι και οι «μεγάλοι τιμονιέρηδες» της παραπάνω παγκοσμιοποίησης και πολυπολιτισμικότητας, αναφέρομαι πάντα στη χρονική περίοδο που παραπάνω προσδιόρισα, είναι τέτοιοι «εκλεκτοί» διεθνείς οργανισμοί, όπως π.χ. το πολύ γνωστό μας Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, ώστε αμέσως να πονηρευόμαστε, κι αν δεν πονηρευόμασταν και τώρα διερωτώμαι πότε θα πονηρευόμασταν, ποιες Δυνάμεις και κυρίως ποιες ελίτ των Δυνάμεων αυτών προωθούν τέτοιες ιδεολογίες που εκφράζουν στο επίπεδο της συνολικής τους πολιτικής, την πιο ακραία έκφραση του νεοφιλελεύθερου δόγματος των αγορών.

Το πολύ συχνά ακουόμενο πιπίλισμα περί του τέλους του «εθνικού κράτους», το τέλος των «κρατικών συνόρων» ΓΕΝΙΚΑ, περί της «ανάγκης» μιας «παγκόσμιας κυβέρνησης», όλα αυτά, διατρανώθηκαν ως διακηρύξεις ακριβώς την παραπάνω περίοδο, ενώ επαναλαμβάνω, πως δεν μιλάμε για ένα νέο φαινόμενο, μα για ένα φαινόμενο που αναδύθηκε ΚΑΙ ΠΑΛΙ, περιγραφόμενο ασφαλώς στη βάση ενός νέου λεκτικού περιτυλίγματος, ώστε να είναι κατανοητό όσους βιώνουν το σήμερα, χωρίς να είναι ανάγκη κάθε τόσο να ερμηνεύουμε τον παρελθόντα ιστορικό χρόνο και τα γεγονότα του και να τον μεταφράζουμε με βάση το σύγχρονο λεξιλόγιο. Και όλα αυτά, εντάσσονται στο κύριο στόχο της «παγκοσμιοποίησης» και του νεοφιλελεύθερου «πολυπολιτισμού».

Φυσικά εδώ η προπαγάνδα του Θηρίου, δεν παραπέμπει στα φοβερά και τρομερά δόντια και σαγόνια του, ούτε και στις κανιβαλιστικές του ορέξεις. Παραπέμπει σε πολύ «ανθρωπιστικά» οράματα. Προπαγανδίζουν, γενικώς, αλλά με την επισήμανση ότι «τελικά» μιλάνε για κάτι που αφορά και τον πλέον πεινασμένο κάτοικο του πλανήτη, τέτοια όμορφα «οράματα», όπως την «ευημερία», την «ανάπτυξη», την «ελευθερία» να πάς από το ένα κράτος στο άλλο χωρίς να σε εμποδίζουν σύνορα, για να δουλέψεις, να κάνεις τουρισμό, να σπουδάσεις, ακριβώς όπως πας από τη συνοικία που μένεις σε μια άλλη συνοικία μέσα στην ίδια σου τη πόλη.

Επίσης προπαγανδίζουν τη σημασία των «πολυπολιτισμικών» κοινωνιών, (πώς αλλιώς θα μπορούσε να γίνει πραγματικότητα η κατάργηση των «εθνικών» κρατών), όπου όλοι, αγαπημένοι, χριστιανοί όλων των δογμάτων, μουσουλμάνοι όλων των δογμάτων, ινδουιστές όλων των δογμάτων, άνθρωποι όλων των εθνοτήτων και φυλών, όλων των πολιτισμικών παραδόσεων, θα «ομογενοποιηθούν» πολιτισμικά και θα «αφομοιωθούν» επίσης αναμεταξύ τους, σε αναλογίες που θα καθοριστούν από την ίδια «αόρατη χείρα» που καθορίζει και τις αγοραίες τάξεις.

Και δεν είναι τυχαίο, ερχόμαστε τώρα στον «αριστερογενή» διεθνισμό, που δεν υπάρχουν, όπως παλιά, στη Δύση εκπομπές στα ραδιόφωνα και τις τηλεοράσεις, μα ούτε και στις δημόσιες πολιτικές και όχι μόνο συζητήσεις διαπιστώνεται εκείνη η φανατική αντίκρουση του αριστερού διεθνισμού όταν είμασταν νέοι, ίσαμε ακόμα και τη δεκαετία του 1980. Περιέργως, είναι οι ίδιοι οι Αριστεροί που ενίοτε ακούγονται να μιλάνε με φανατισμό υπέρ της παγκοσμιοποίησης και του πολυπολιτισμού, μιας και υπάρχει η κοινή συγκολλητική ουσία της άρνησης του «εθνικού κράτους», και των «εθνικών συνόρων», διότι ακριβώς τα ίδια πράγματα στη δική του φιλοσοφία, αποτελούσαν τα σύνορα και ταυτόχρονα τις αιτίες που η τάξη των προλεταρίων αδυνατούσε να ενωθεί σε ένα παγκόσμιο κίνημα κατά του καπιταλισμού και της εκμετάλλευσής του. Βέβαια στη πορεία, τούτος ο διεθνισμός, αντιλαμβανόμενος πόση σύγχυση προκαλούσε η εστίαση στη «προλεταριακή» τάξη, διεύρυνε τον ορισμό του, ώστε να περιλαμβάνει ό,τι δεν περιλαμβάνεται στη τάξη των καπιταλιστών – εκμεταλλευτών. Όμως, η δεξιόστροφη παγκοσμιοποίηση και ο επίσης δεξιόστροφος πολυπολιτισμός, αγνοώντας την μαρξιστική ρητορεία του αριστερού διεθνισμού, κρατά την ουσία του μηνύματός του, που είναι η κατάργηση των «συνόρων» και των «εθνικών κρατών» (ενώ στο βάθος, όταν το «εθνικών» καταργηθεί, θα μείνει ως στόχος της κατάργησης του ίδιου του «κράτος», ένα δηλαδή βήμα προς ένα «παγκόσμιο χωριό», με μια «παγκόσμια διακυβέρνηση», που είναι τόσο φιλόδοξος στόχος του νεοφιλελεύθερου ολοκληρωτισμού, όσο και ο στόχος της παγκόσμιας αδερφοσύνης των καταπιεζόμενων τάξεων του διεθνισμού, αν και ξεκινώντας από διαφορετικές αφετηρίες και οραματιζόμενος ο καθένας το δικό του μοντέλο οργάνωσής του).

Όμως όλα αυτά, θα ήταν ένα ενδιαφέρον θέμα για μια πνευματική ενασχόληση και ακαδημαϊκού τύπου συζητήσεις, αν δεν ενσωμάτωναν, έχοντας υποβιβαστεί από το επίπεδο της ιδεολογίας στο επίπεδο της ιδεοληψίας, προοπτικές τέτοιες, που ίσως τα τρομοκρατικά χτυπήματα που ζούμε τα τελευταία χρόνια σε Δυτικές πόλεις, αλλά και εκείνο της 11ης Σεπτεμβρίου στις ΗΠΑ, να φαντάζουν ως επουσιώδη από άποψη μεγέθους και σημασίας συμβάντα, εμπρός σε ό,τι δυνητικά μπορεί να συμβεί, αδυνατώντας καν να το περιγράψω ως εικόνα.

Αυτό που μπορώ να πω, είναι ότι έχουμε μπει σε μια πολύ επικίνδυνη φάση παγκοσμίων διαστάσεων, παίζοντας με τις πιο ευαίσθητες κι αχειραγώγητες παραμέτρους του παγκόσμιου γίγνεσθαι, όπως είναι οι πολιτισμικές παράμετροι, που είναι ενσωματωμένες τόσο στην έννοια της παγκοσμιοποίησης όσο και στις έννοιες του πολυπολιτισμού και του διεθνισμού.

Τα ιδεοληπτικά αυτά προτάγματα, στην ουσία έρχονται να επιχειρήσουν κάτι που στις προηγούμενες ιστορικές περιόδους, (ας περιοριστούμε από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ως το τέλος του Ψυχρού Πολέμου), στάθηκε ανέφικτο : να επιβληθεί μια παγκόσμια ηγεμονία (με πυρήνα τις ΗΠΑ), αντικαθιστώντας τις πολεμικές αναμετρήσεις με την ιδεολογική αναμέτρηση, που μετά τη πτώση της Σοβιετικής Ένωσης και το μεγάλο άνοιγμα της Κίνας στις αγορές, σε συνδυασμό και με τη πραγματικότητα του κενού ιδεολογικού χώρου, που δημιουργήθηκε με την παράλληλη υποβάθμιση της παγκόσμιας αποδοχής και της ελκυστικότητας της σοσιαλιστικής ιδεολογίας, δημιούργησε για τις ολοκληρωτικές νεοφιλελεύθερες ιδεολογίες, εξαιρετικά ευνοϊκές συνθήκες να προβληθούν και κυρίως προωθηθούν αποτελεσματικά δημιουργώντας τον δικό της «ζωτικό χώρο», πολύ πιο ευρύ απ’ ό,τι η κάθε Μεγάλη Δύναμη ή και Υπερδύναμη του παρελθόντος.

Μάλιστα το πιο επικίνδυνο απ’ όλα, είναι να επιχειρείς να γκρεμίσεις κάτι, όταν δεν έχεις τίποτα το εναλλακτικό να προσφέρεις, εξόν από τη περιγραφή μιας ομιχλώδους «παγκόσμιας κυβέρνησης» και μιας «πολυπολιτισμικής σούπας», χωρίς κανένα ξεκάθαρο σύστημα αξιών που θα χαρακτηρίζει και καθορίζει το ρόλο του νέου «πολυπολιτισμικού» προτύπου. Κι αν αυτό, σε ό,τι με αφορά τουλάχιστον, είναι απολύτως κατανοητό για τον νεοφιλελεύθερο ολοκληρωτισμό, διότι ευθέως εξυπηρετεί το άναρχο αγοραίο σύστημά του, όπου απλά και μόνο θα ισχύει το δίκαιο και ο νόμος του ισχυρότερου, εν τούτοις, χρειάζεται πολύ κουβέντα και πολύ προσπάθεια, όσοι δεν έχουν άμεσα ή έμμεσα οφέλη από αυτή την πολλά υποσχόμενα παγκόσμια ζούγκλα, προκειμένου να πείσουν, αν δεν δέχονται τη προοπτική αυτή της ζούγκλας, τι ακριβώς έχουν κατά νου, κατά τρόπο ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟ, όταν πιπιλίζουν κι αυτοί τα νεοφιλελεύθερα τροπάρια.

Αλλά, ξέχωρα απ’ αυτό, πόση συμβατική σοφία χρειάζεται να διέπει την κοινή λογική, ώστε να σκεφτεί κανείς, τι συνεπάγεται μια βίαιη επιβολή τέτοιων απόψεων, ακόμα κι αν υποθέσουμε ότι για κάποιο λόγο, σε κάποια στιγμή σοβαρής πνευματικής εμπύρετης ίωσης, τις θεωρούσαμε ως αξιόλογες; Ακόμα και οι πιο σωστές απόψεις, δεν έχουν προοπτική να επιβληθούν όταν η επιβολή τους επιχειρείται με τη βία, πόσο τώρα, αν μιλάμε για τέτοιες καταστάσεις, όπως η παγκοσμιοποίηση του ΔΝΤ, και ό,τι αυτό εκφράζει, εκ προοιμίου μας παραπέμπει στην προσπάθεια εγκαθίδρυσης ενός παγκόσμιου συστήματος, θεμελιωμένου πάνω σε ό,τι η Ανθρωπότητα εδώ και χιλιάδες χρόνια έδωσε αγώνες να ξεφύγει.

Όμως, ακόμα κι έτσι, πόση συμβατική σοφία χρειάζεται να διαθέτει κάποιος ώστε, τουλάχιστον να μην αναρωτηθεί, ΓΙΑΤΊ εντός ακόμα και μιας σχετικά πολιτισμικά συγγενούς γεωγραφικής περιοχής, όπως η Ευρώπη, εξακολουθούν ακόμα να υπάρχουν σαφείς πολιτισμικές διαφοροποιήσεις, που δεν κατορθώθηκαν να αλληλοαφομοιωθούν σε βαθμό που να τις καθιστούσε τουλάχιστον μη ανταγωνιστικές και κυρίως μη αλληλομαχόμενες -ενίοτε αιματηρά- μεταξύ τους; ΓΙΑΤΙ, επίσης στην ευρωπαϊκή ήπειρο, χώρες με δεκαετίες ΕΠΙΣΗΜΕΣ πολιτικές διεθνιστικού χαρακτήρα, που εξόρκιζαν τις εθνικές καταβολές και αντιλήψεις, εν ονόματι του προλεταριακού τους καθεστώτος, (είναι σαφές επομένως πού αναφέρομαι), χώρες που το εκπαιδευτικό τους σύστημα, από το νηπιαγωγείο ίσαμε το πανεπιστήμιο, γενιές και γενιές τις γαλουχούσαν με διδασκαλίες που προωθούσαν μεταξύ των άλλων και την πολυπολιτισμική αντίληψη, τελικώς, όταν έφτασε η κατάλληλη ΠΟΛΙΤΙΚΗ συγκυρία, οι λαοί τους αναπέταξαν τα πλέον εθνικιστικά τους φρονήματα, και η δική μου ερώτηση είναι : πού τα είχαν κρυμμένα τόσες γενιές, σε ποια κρυφά σχολειά διδάσκονταν ό,τι το επίσημο Κράτος εξόρκιζε, πως τα Κράτη εκείνα με τις φοβερές του μυστικές υπηρεσίες δεν είχαν «ψυλλιαστεί» τίποτα ώστε να εξαρθρώσουν τους εχθρούς του σοσιαλισμού του; Η απάντηση είναι όμως απλή : δεν μπόρεσαν να εξορκίσουν τίποτα, ούτε να εγκαθιδρύσουν κάτι άλλο στη θέση του, διότι η βίαιη και διατασσόμενη μεταβολή στις αντιλήψεις και τις πεποιθήσεις, ιδίως σε πολιτισμικά ζητήματα, το μόνο βέβαιο είναι ότι παράγει την ίδια στιγμή στο υποκείμενο της βίας αυτής, φανερά ή απωθημένα (κι αυτό το τελευταίο είναι πιο σημαντικό απ’ το πρώτο, σαν έρχεται η ώρα να βγει απ΄ την ηθελημένη, για λόγους ασφάλειας «νάρκη» του), αντιστάσεις τόσο πιο πολλές και τόσο πιο ισχυρές, όσο μεγαλύτερη είναι η βία που δέχεται, κι από εκεί και πέρα, υπομονετικά, απλά αναμένει την «κατάλληλη ώρα» για να αντιπαλέψει «στα φανερά» που τις δυνάμεις της βίας εναντίον του.

Και σε ό,τι αφορά το θέμα της αφομοίωσης, πολλές φορές αναρωτήθηκα αν κανείς ρώτησε τις προς αφομοίωση πολιτισμικές ομάδες μικρές ή μεγάλες αδιάφορο αν θέλουν να αφομοιωθούν ή αν πολύ πιο ενδιαφέρον αυτό που επιθυμούν είναι αντίθετα να αφομοιώσουν εκείνους που φιλοδοξούν να τους αφομοιώσουν. Κι ακόμα παραπέρα τι γένεται όταν αυτή η αφομοίωση στην ουσία σημαίνει ότι ο προς αφομοίωση πρέπει να απαρνηθεί όχι κάποια περιθωριακά πολιτισμικά ζητήματα μα τα πλέον θεμελιώδη; Για να περιοριστούμε στις πολιτισμικές διαφορές μεταξύ χριστιανικής Ευρώπης και Μουσουλμάνων που διαμένουν στην Ευρώπη με οποιαδήποτε νόμιμη ιδιότητα, εδώ οι διαφορές είναι πολιτισμικά πυρηνικές. Το μουσουλμανικό πολιτιστικό πρότυπο θα πρέπει με πολλές αφομοιωτικές ενέσεις να καταστεί συμβατό με την Δυτική κοσμική αντίληψη της πολυπολιτισμικότητας, σε όλες τις κρίσιμες πτυχές της, από τις αντιλήψεις για τη Δυτικού τύπου δημοκρατία, ίσαμε και ζητήματα περιεχομένου του δικαίου και απονομής του όπως και θεμελιώδεις κοινωνικές αλλά και οικονομικές αντιλήψεις. Όμως ο ισλαμισμός δεν είναι φορέας ενός χαλαρού και εύκολα αφομοιώσιμου προτύπου από κάποιο άλλο, το αντίθετο μάλιστα. Θάλεγα, ότι έχει φιλοδοξίες πολιτισμικής επιβίωσης αν όχι και επικράτησής του έναντι άλλων προτύπων του δυτικού μη εξαιρουμένου, που καθόλου δεν υστερούν του κυριάρχου δυτικού προτύπου εκεί όπου κυριαρχεί. Και φυσικά πάντα υπάρχει και το ακόμα πιο σοβαρό ερώτημα : Ποιος θα είναι ο κριτής, αυτός που θα επικυρώνει τι πρέπει να αφομοιωθεί και από ποιόν;

Από πολλές απόψεις, όλα τα συμβάντα βίας που ζούμε την περίοδο αναφοράς μας, είναι συμβάντα που εντάσσονται στην όξυνση της προσπάθειας της Νέας Τάξης Πραγμάτων, να επικρατήσει παγκοσμίως. Ό,τι συμβαίνει στη Μέση Ανατολή και στη Βόρεια Αφρική αυτά τα χρόνια, εντάσσονται σ΄ αυτό το μοτίβο. Ό,τι συνεπάγεται η αρχική τυφλή βία που ασκείται ή ασκήθηκε στη περιοχή αυτή, δεν είναι παρά η δημιουργία μιας επίσης τυφλής παράγωγης ΒΙΑΣ που τείνει να εκδηλωθεί εναντίον των πηγών που την προκάλεσε. Κι όπως η ΑΡΧΙΚΗ ΤΥΦΛΗ ΒΙΑ ήταν κατά αδίκων και δικαίων, η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΥΦΛΗ ΒΙΑ, δύσκολα θα επιλέξει μια άλλη μορφή να εκδηλωθεί.

Τι πρέπει να γίνει λοιπόν; Δεν αποτελεί θέμα του παρόντος άρθρου το ερώτημα αυτό. Άλλωστε καμία απάντηση δεν μπορεί να δοθεί «τηλεγραφικά», και ήδη υπερβήκαμε τα επιτρεπτά όρια που πρέπει να έχει ένα άρθρο. Εκείνο που μπορώ να σημειώσω, όχι ως είδος απάντησης, μα ως είδος μιας απλής σκέψης, είναι πως όσο η ανισότητα στην ευημερία ανάμεσα στο πιο πλούσιο Κράτος τούτης της Γης και στο πιο τελευταίο, απαιτεί τη χρήση τηλεσκοπίου για να μπορεί το πιο φτωχό Κράτος να έχει οπτική επαφή με το πιο πλούσιο, όσο η ανισοκατανομή της ευημερίας όχι μονάχα ανάμεσα σε Κράτη μα και ανάμεσα στα άτομα των ίδιων των λαών τους, επίσης απαιτεί τη χρήση τηλεσκοπίου για να μπορεί ο τελευταίος να έχει οπτική επαφή με τον πρώτο, όσο τα υλικά μέσα και οι υλικοί πόροι που στηρίζουν την ευημερία των πιο πλούσιων απλά κλέβονται από τους πιο φτωχούς οι οποίοι τυχαίνει να είναι και οι ιδιοκτήτες τους, μη ψάχνετε για καμία λύση. Απλά, με τέτοιες προϋποθέσεις, δεν υπάρχει λύση, κι ας δούμε πώς θα βολευτούμε το κυρίαρχο δόγμα του Σοκ που η αθλιότητα επιβάλει.

Ο φόβος είναι βέβαιο ότι θα οδηγήσει σε ριζοσπαστικοποίηση του κόσμου που όλο και πιο πολύ κι όλο πιο πρόθυμα θα ανταλλάσσει ασφάλεια με ατομικά πολιτικά και κυρίως κοινωνικά δικαιώματα. Το παιχνίδι μεταφέρεται όλο και περισσότερο στο γήπεδο του νεοφιλελεύθερου ολοκληρωτισμού. Κι όταν κάποιος άλλος για τους δικούς του λόγους παίζει ένα παιχνίδι που εξυπηρετεί και δικούς σου θεμελιώδεις στόχους, κι όταν δεν πολυνοιάζεσαι (το αντίθετο μάλιστα!) για δημοκρατίες, ανθρώπινα και κοινωνικά δικαιώματα, και άλλα τέτοια πράγματα, απλά, δεν λες πως ζημιώνεσαι κι όλας.